దేవనీ మోరీ శాసనం – ధమ్మలిపి సాక్ష్యం

పరిచయం

చాలా కాలం క్రితం, గుజరాత్ ప్రాంతంలోని ఒక చిన్న కొండ ప్రాంతం — Devni Mori.

బయటకు చూస్తే అది మామూలు నేలలాగే కనిపిస్తుంది. కానీ ఆ నేల లోపల ఒక గొప్ప చరిత్ర నిద్రపోతూ ఉందని అప్పటివరకు ఎవరికీ తెలియదు.

తవ్వకాలు ప్రారంభమైనప్పుడు, అక్కడ ఒక చిన్న కలశం బయటపడింది. అది బంగారం కాదు, వెండి కాదు. కానీ దాని విలువ రాజమహాళ్లకన్నా ఎక్కువ. ఎందుకంటే ఆ కలశంలో ఉన్నవి Gautama Buddha గారి అస్థి అవశేషాలు.

ధమ్మలిపి – పశ్చిమీ బ్రాహ్మీ శాసనం

ఆ కలశం మీద చెక్కబడిన అక్షరాలు అప్పట్లో పశ్చిమీ బ్రాహ్మీ లిపిలో (ధమ్మలిపి) రాయబడ్డాయి.

శాసనంలోని అసలు అక్షరాలు

𑀪𑀕𑀯𑀢𑀲 𑀲𑀓𑀺𑀬𑀫𑀼𑀦𑀺𑀲 𑀲𑀭𑀻𑀭𑀸

𑀧𑀺𑀢𑀺𑀝𑀺𑀧𑀺𑀢𑀸 𑀤𑀺𑀯𑀦𑀺𑀓𑀸𑀬 𑀪𑀺𑀓𑀺𑀲𑀸

పదాల అర్థం

𑀪𑀕𑀯𑀢𑀲 (భగవతస) – గౌరవనీయుడు

𑀲𑀓𑀺𑀬𑀫𑀼𑀦𑀺𑀲 (సక్యమునిస) – శాక్య వంశానికి చెందిన ముని

𑀲𑀭𑀻𑀭𑀸 (సరిరా) – శరీర అవశేషాలు

𑀧𑀺𑀢𑀺𑀝𑀺𑀧𑀺𑀢𑀸 (పితిఠపితా) – ప్రతిష్ఠించబడినవి

𑀤𑀺𑀯𑀦𑀺𑀓𑀸𑀬 (దివనికాయ) – దేవనీ ప్రాంతానికి చెందిన సంఘం

𑀪𑀺𑀓𑀺𑀲𑀸 (భిక్ఖుసా) – భిక్షువు ద్వారా

శాసనం సారాంశం

ఈ మాటలన్నింటిని కలిపితే శాసనం చెప్పేది:

“ఇవి భగవాన్ శాక్యముని బుద్ధుని శరీర అవశేషాలు. వాటిని దేవనీ ప్రాంతానికి చెందిన బౌద్ధ సంఘంలోని ఒక భిక్షువు ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించాడు.”

ఒక కీలకమైన అంశం

ఈ ప్రతిష్ఠాపన చేసినవాడు:

రాజు కాదు

బ్రాహ్మణుడు కాదు

దేవాలయం కట్టినవాడు కాదు

ఒక సాధారణ భిక్షువు.

అంటే బుద్ధుని అస్థి అవశేషాల పూజ సంఘం చేత, భిక్షువుల చేత జరిగింది.

ఈ శాసనం బుద్ధుడిని దేవతగా చూపదు.

వేదాల దేవుడిగా కలపదు.

స్పష్టంగా శాక్యముని బుద్ధుడిగా మాత్రమే చెబుతుంది — ఒక చారిత్రక మనిషిగా, ఒక తథాగతుడిగా పరిచయం చేస్తుంది.

చరిత్రలో మౌన సాక్ష్యం

ఇది కథ కాదు.

పురాణం కాదు.

నమ్మకం మాత్రమే కాదు.

రాయిపై చెక్కిన మాట. నేలలో దాగి ఉన్న సాక్ష్యం.

దేవనీ మోరీలో లభించిన ఆ చిన్న కలశం మనకు ఒక పెద్ద నిజాన్ని చెబుతోంది:

బుద్ధ ధమ్మం పశ్చిమ భారతదేశంలో కూడా జీవించింది.

సంఘం ఆధారంగా కొనసాగింది.

రాజుల ఆశ్రయం లేకుండానే ప్రజల మధ్య నిలిచింది.

ఇదే ధమ్మలిపి కథ.

ఇదే శాసనాల చరిత్ర.